Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές αφήνουν πίσω τους ένα δύσκολο ερώτημα: τι πρέπει να γίνει την επόμενη ημέρα; Η αυθόρμητη απάντηση «να φυτέψουμε αμέσως δέντρα» δεν είναι πάντοτε και η επιστημονικά ορθότερη.
Τη συζήτηση επανέφερε ο μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς, επικαλούμενος τις θέσεις του αείμνηστου καθηγητή Οικολογίας Νίκου Μάργαρη για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζεται η αποκατάσταση των καμένων εκτάσεων στην Ελλάδα. Η σχετική αναφορά παρουσιάστηκε σε δημοσίευμα του Newsbomb.gr.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η αποκατάσταση ενός μεσογειακού οικοσυστήματος δεν μπορεί να γίνεται με μαζικές φυτεύσεις οποιουδήποτε διαθέσιμου δέντρου. Χρειάζεται να λαμβάνονται υπόψη η φυσική βλάστηση, οι εδαφικές και κλιματικές συνθήκες, η δυνατότητα φυσικής αναγέννησης και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Η χαρουπιά και τα μεσογειακά οικοσυστήματα
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη χαρουπιά (Ceratonia siliqua), ένα χαρακτηριστικό είδος της Μεσογείου με μεγάλη αντοχή σε ξηροθερμικές συνθήκες.
Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Θοδωρής Κολυδάς μεταφέροντας τις απόψεις του Νίκου Μάργαρη, η χαρουπιά μπορεί να συμβάλει στη σταθεροποίηση των εδαφών και στον περιορισμό της διάβρωσης, διαθέτει μεγάλη διάρκεια ζωής, έχει οικονομική αξία μέσω του καρπού της και μπορεί να συμμετέχει στη δημιουργία περισσότερο διαφοροποιημένων μεσογειακών οικοσυστημάτων.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η χαρουπιά αποτελεί μια καθολική συνταγή αναδάσωσης για κάθε δάσος που καίγεται.
Η επιλογή των ειδών πρέπει να γίνεται με βάση το οικοσύστημα που προϋπήρχε, τη φυσική δυναμική της περιοχής και τις επιστημονικές μελέτες αποκατάστασης.
Πρώτα εξετάζεται η φυσική αναγέννηση
Η σύγχρονη αντίληψη για την αποκατάσταση μετά τις πυρκαγιές δίνει ιδιαίτερο βάρος στη φυσική αναγέννηση.
Πολλά μεσογειακά οικοσυστήματα έχουν αναπτύξει μηχανισμούς προσαρμογής στη φωτιά και, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, μπορούν να ανακάμψουν χωρίς γενικευμένη τεχνητή αναδάσωση.
Όπου όμως η φυσική αναγέννηση είναι ανεπαρκής, η φωτιά ήταν ιδιαίτερα έντονη ή επαναλαμβανόμενη, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος διάβρωσης ή έχουν καταστραφεί οι φυσικές πηγές σπόρων, μπορεί να απαιτηθούν στοχευμένες παρεμβάσεις.
Σε αυτές μπορούν να περιλαμβάνονται φυτεύσεις ή σπορές κατάλληλων γηγενών ειδών, έργα προστασίας του εδάφους και του νερού και μακροχρόνια παρακολούθηση της εξέλιξης της βλάστησης. Αντίστοιχη προσέγγιση περιγράφει και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος.
Το ζήτημα της υποστήριξης των οικοσυστημάτων μετά τις πρόσφατες πυρκαγιές βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο και στην Ελλάδα. Η Δ’ ΚΟΣΕ οργανώνει δράση στήριξης της άγριας ζωής στις καμένες περιοχές Αττικής και Βοιωτίας, σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές και τους Κυνηγετικούς Συλλόγους.
Το λάθος της «γρήγορης αναδάσωσης»
Μετά από κάθε μεγάλη πυρκαγιά είναι συνηθισμένο να εμφανίζονται πρωτοβουλίες μαζικών δενδροφυτεύσεων.
Η πρόθεση μπορεί να είναι θετική, ωστόσο η οικολογική αποκατάσταση δεν μετριέται από το πόσα δενδρύλλια θα φυτευτούν μέσα σε λίγες ημέρες.
Λανθασμένη επιλογή ειδών, υπερβολικά πυκνές φυτεύσεις ή επεμβάσεις σε μια περιοχή που έχει τη δυνατότητα να αναγεννηθεί μόνη της μπορούν να δημιουργήσουν νέα προβλήματα αντί να επιταχύνουν την αποκατάσταση.
Για τον λόγο αυτό οι παρεμβάσεις πρέπει να σχεδιάζονται από τις αρμόδιες δασικές υπηρεσίες και τους ειδικούς, με βάση τα χαρακτηριστικά της κάθε καμένης έκτασης.
Στο iHunt.gr έχουμε παρουσιάσει στο παρελθόν και τη συζήτηση για τα φυτικά είδη και τον ρόλο τους στην εξάπλωση των δασικών πυρκαγιών.
Από την αποκατάσταση στην ανθεκτικότητα
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ξαναγίνει μια καμένη πλαγιά «πράσινη».
Είναι το οικοσύστημα που θα δημιουργηθεί τις επόμενες δεκαετίες να διαθέτει μεγαλύτερη βιοποικιλότητα και ανθεκτικότητα απέναντι στην ξηρασία, στις υψηλές θερμοκρασίες και στις επόμενες πυρκαγιές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της μακροχρόνιας διαδικασίας που ακολουθεί μια μεγάλη πυρκαγιά αποτελεί και η αναγέννηση της Πάρνηθας μετά τη μεγάλη φωτιά του 2007.
Σε αυτό το πλαίσιο, η χαρουπιά μπορεί πράγματι να έχει θέση σε ορισμένες ξηροθερμικές περιοχές της χώρας, μαζί με άλλα γηγενή μεσογειακά είδη.
Όχι όμως επειδή υπάρχει ένα «μαγικό δέντρο» που λύνει το πρόβλημα των πυρκαγιών, αλλά επειδή η αποκατάσταση πρέπει να επιστρέψει στη βασική αρχή της οικολογίας: το κατάλληλο είδος, στο κατάλληλο οικοσύστημα και στο κατάλληλο σημείο.
Και κυρίως, με σεβασμό στη δυνατότητα της ίδιας της φύσης να αναγεννηθεί.
