Στο βουνό και στον κάμπο, η θηροφυλακή δεν είναι μια θεωρητική έννοια ούτε ένα «χαρτί» που υπάρχει κάπου στο βάθος της διοίκησης. Για όποιον βγαίνει νόμιμα στο κυνήγι, το ερώτημα τι ισχύει για τη θηροφυλακή είναι απολύτως πρακτικό: ποιος κάνει τον έλεγχο, με ποιες αρμοδιότητες, τι μπορεί να ζητήσει και πού τελειώνει η εξουσία του.
Η συζήτηση αυτή επανέρχεται συνεχώς, συνήθως μετά από κάποιο περιστατικό ελέγχου, μια ένταση στο πεδίο ή μια δημόσια αντιπαράθεση για το ποιος προστατεύει πραγματικά την ύπαιθρο. Και εδώ χρειάζεται καθαρή κουβέντα. Η οργανωμένη θήρα δεν στέκεται χωρίς κανόνες, αλλά ούτε και η εφαρμογή των κανόνων μπορεί να βασίζεται σε θολές εντυπώσεις. Ο κυνηγός οφείλει να ξέρει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του. Το ίδιο και κάθε όργανο ελέγχου.
Τι ισχύει για τη θηροφυλακή στην πράξη
Όταν μιλάμε για θηροφυλακή στην Ελλάδα, μιλάμε για έναν μηχανισμό επιτήρησης και ελέγχου που συνδέεται με την προστασία της άγριας πανίδας, την τήρηση της νομοθεσίας περί θήρας και την αποτροπή παραβάσεων στην ύπαιθρο. Στην πράξη, ο κόσμος συχνά ταυτίζει τη θηροφυλακή με τους θηροφύλακες που συναντά στο πεδίο, όμως το θέμα είναι ευρύτερο και αγγίζει θεσμούς, αρμοδιότητες, συνεργασίες με δημόσιες αρχές και καθημερινή επιχειρησιακή δράση.
Ο θηροφύλακας δεν βρίσκεται εκεί για να «κόψει κλήσεις» αδιακρίτως ούτε για να κάνει επίδειξη ισχύος. Ο ρόλος του είναι να ελέγχει την τήρηση της νομιμότητας, να διαπιστώνει παραβάσεις, να λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι στη λαθροθηρία και να ενισχύει την παρουσία ελέγχου σε περιοχές όπου η κρατική επιτήρηση, πολλές φορές, δεν επαρκεί. Αυτό είναι το βασικό σημείο που ξεχνούν αρκετοί, είτε από άγνοια είτε από σκοπιμότητα.
Ο ρόλος της θηροφυλακής δεν εξαντλείται στους κυνηγούς
Ένα συχνό λάθος είναι η αντίληψη ότι η θηροφυλακή υπάρχει μόνο για να ελέγχει κυνηγούς με άδεια θήρας. Δεν είναι έτσι. Η ουσία της αποστολής της αφορά συνολικά την προστασία του θηραματικού πλούτου και της υπαίθρου από παράνομες ενέργειες. Αυτό σημαίνει ότι στο πεδίο μπορεί να βρεθεί απέναντι σε λαθροθήρες, σε παράνομες μεταφορές θηραμάτων, σε χρήση απαγορευμένων μέσων, σε δραστηριότητες που υπονομεύουν την άγρια ζωή και σε συμπεριφορές που δεν έχουν καμία σχέση με τη νόμιμη κυνηγετική δραστηριότητα.
Για τον νόμιμο κυνηγό αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Όσο πιο αποτελεσματική είναι η επιτήρηση απέναντι στην παρανομία, τόσο πιο προστατευμένη είναι και η ίδια η κοινωνική νομιμοποίηση του κυνηγίου. Η λαθροθηρία δεν πλήττει μόνο το θήραμα. Πλήττει και τον κυνηγετικό κόσμο συνολικά, γιατί θολώνει τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε οργανωμένη, αδειοδοτημένη θήρα και σε καθαρή παραβατικότητα.
Τι μπορεί να ελέγξει ο θηροφύλακας
Στο πεδίο, ο έλεγχος συνήθως αφορά την άδεια θήρας, τα στοιχεία ταυτότητας, τη νόμιμη κατοχή και χρήση του όπλου, το αν τηρούνται οι χρονικές και τοπικές απαγορεύσεις, το επιτρεπόμενο θήραμα, τα επιτρεπόμενα μέσα και γενικά τη συμμόρφωση με το πλαίσιο που ισχύει κάθε κυνηγετική περίοδο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε έλεγχος είναι ίδιος. Άλλο πράγμα ένας τυπικός έλεγχος σε κυνηγό που κινείται νόμιμα, άλλο μια στοχευμένη επέμβαση ύστερα από πληροφορία ή ύποπτη συμπεριφορά. Η ένταση, η έκταση και η διαδικασία εξαρτώνται από τις συνθήκες. Εκεί ακριβώς χρειάζεται ψυχραιμία και από τις δύο πλευρές.
Ποια είναι η μεγάλη παρεξήγηση γύρω από τις αρμοδιότητες
Η μεγαλύτερη σύγχυση δεν αφορά το αν γίνεται έλεγχος, αλλά το μέχρι πού φτάνει η αρμοδιότητα του κάθε οργάνου. Στην ελληνική πραγματικότητα, οι συζητήσεις για τη θηροφυλακή συχνά μπλέκουν νομικούς όρους, υπηρεσιακές ιδιότητες και επιχειρησιακές δυνατότητες. Το αποτέλεσμα είναι να κυκλοφορούν μισές αλήθειες, που στο πεδίο γίνονται προστριβές.
Ο σωστός τρόπος να το βλέπουμε είναι απλός. Ο θηροφύλακας ενεργεί μέσα στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που του αναγνωρίζει η νομοθεσία και η υπηρεσιακή του ιδιότητα. Δεν είναι «ό,τι θέλω κάνω», αλλά ούτε και διακοσμητικός παράγοντας. Μπορεί να βεβαιώσει παραβάσεις, να διενεργήσει ελέγχους και να κινήσει τις διαδικασίες που προβλέπει ο νόμος. Από εκεί και πέρα, σε πιο σύνθετες ή πιο σοβαρές περιπτώσεις, η συνεργασία με τις αρμόδιες δημόσιες αρχές είναι καθοριστική.
Για αυτό και ο κυνηγός πρέπει να αποφεύγει δύο άκρα. Από τη μία, την άσκοπη αντιπαράθεση με το όργανο ελέγχου. Από την άλλη, την παθητική αποδοχή οποιασδήποτε απαίτησης χωρίς να ξέρει τι ακριβώς προβλέπεται. Η γνώση της νομοθεσίας είναι εργαλείο αυτοπροστασίας, όχι αφορμή για καβγά.
Γιατί η θηροφυλακή παραμένει κρίσιμος θεσμός
Στην ελληνική ύπαιθρο, οι αποστάσεις είναι μεγάλες, τα πεδία ελέγχου πολλά και οι παραβατικές συμπεριφορές δεν εξαφανίζονται επειδή υπάρχουν απαγορεύσεις σε ένα ΦΕΚ. Χρειάζεται παρουσία. Χρειάζεται επιτήρηση. Χρειάζεται άνθρωπος στο πεδίο που να γνωρίζει το αντικείμενο, τη γεωγραφία, τις διαδρομές, τις συνήθειες και τα σημεία πίεσης.
Εδώ ακριβώς φαίνεται η αξία της θηροφυλακής. Όχι μόνο στην καταστολή, αλλά και στην πρόληψη. Ένα όχημα θηροφυλακής που κινείται συστηματικά σε μια περιοχή, μια επαναλαμβανόμενη παρουσία σε περάσματα και γνωστές θέσεις, η επιμονή στους ελέγχους σε ώρες και ημέρες που «δουλεύει» η παρανομία, έχουν αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Και αυτό το ξέρουν καλά όσοι έχουν ζήσει την ύπαιθρο όχι από γραφείο αλλά με λασπωμένη μπότα.
Το σημείο που πρέπει να προσέξει και ο νόμιμος κυνηγός
Ο νόμιμος κυνηγός συχνά νιώθει ότι ελέγχεται ενώ δεν φταίει. Είναι μια αντίδραση κατανοητή, αλλά όχι πάντα δίκαιη. Ο έλεγχος από μόνος του δεν είναι στοχοποίηση. Είναι μέρος της τάξης που επιτρέπει στη θήρα να συνεχίζει με νομιμότητα και κοινωνική αποδοχή.
Από την άλλη, η συμπεριφορά του οργάνου παίζει τεράστιο ρόλο. Επαγγελματισμός, καθαρός λόγος, τήρηση διαδικασιών και σεβασμός στον πολίτη δεν είναι λεπτομέρειες. Είναι όρος αξιοπιστίας. Όταν αυτά λείπουν, ανοίγει χώρος για δυσπιστία και ένταση. Κι αυτό τελικά βλάπτει όλους.
Τι ισχύει για τη θηροφυλακή όταν προκύπτει παράβαση
Αν διαπιστωθεί παράβαση, η υπόθεση παύει να είναι μια απλή συνομιλία στο δρόμο ή στο καρτέρι. Τότε ενεργοποιούνται οι διαδικασίες που προβλέπονται για βεβαίωση της παράβασης και διαβίβαση της υπόθεσης εκεί όπου απαιτείται. Το τι ακολουθεί εξαρτάται από τη φύση της πράξης, τη σοβαρότητά της και το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο.
Δεν έχουν όλες οι παραβάσεις το ίδιο βάρος. Άλλο μια διοικητική πλημμέλεια, άλλο μια ουσιαστική παράνομη θηρευτική ενέργεια και άλλο η οργανωμένη λαθροθηρία με απαγορευμένα μέσα. Η κουβέντα «έλα μωρέ, το ίδιο είναι» δεν στέκει ούτε νομικά ούτε ηθικά. Και όποιος βάζει στο ίδιο σακί τον τυπικά σωστό κυνηγό με τον συστηματικό παραβάτη, απλώς κάνει ζημιά στον χώρο.
Η θηροφυλακή και η σχέση της με την κυνηγετική κοινότητα
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ευαίσθητο σημείο. Η θηροφυλακή, ειδικά όταν συνδέεται οργανικά με τον κόσμο της οργανωμένης θήρας, οφείλει να κρατά μια λεπτή ισορροπία. Από τη μία πλευρά, πρέπει να γνωρίζει την πραγματικότητα του κυνηγού και να μην λειτουργεί με λογική ξένου σώματος. Από την άλλη, δεν μπορεί να γίνεται ανεκτική στην παραβατικότητα επειδή «είμαστε του ίδιου χώρου».
Αυτή η ισορροπία είναι που ξεχωρίζει τον θεσμό από την παρέα. Ο σοβαρός κυνηγετικός κόσμος δεν έχει να φοβηθεί τίποτα από μια αποτελεσματική και καθαρή θηροφυλακή. Αντίθετα, έχει να κερδίσει αξιοπιστία, προστασία του θηράματος και καλύτερους όρους για το μέλλον της δραστηριότητας. Εκεί άλλωστε κρίνεται και η ωριμότητα του χώρου.
Το iHunt το έχει αναδείξει πολλές φορές έμμεσα μέσα από τη συνολική θεματολογία του: δεν αρκεί να υπερασπίζεσαι το κυνήγι απέναντι στους πολέμιούς του. Πρέπει και μέσα στον ίδιο τον χώρο να ξεκαθαρίζεις ποιος σέβεται τους κανόνες και ποιος τους υπονομεύει.
Τι πρέπει να κρατήσει ο κυνηγός
Αν θέλουμε μια καθαρή απάντηση στο τι ισχύει για τη θηροφυλακή, αυτή είναι η εξής: πρόκειται για κρίσιμο μηχανισμό ελέγχου και προστασίας της νόμιμης θήρας, με ουσιαστικό ρόλο στο πεδίο και με αρμοδιότητες που πρέπει να ασκούνται σταθερά, νόμιμα και χωρίς αυθαιρεσίες. Δεν είναι εχθρός του κυνηγού, εκτός αν κάποιος έχει μάθει να θεωρεί εχθρό οποιονδήποτε του ζητά να τηρεί τον νόμο.
Ο σωστός δρόμος είναι απλός αλλά όχι εύκολος. Ενημέρωση για το ισχύον πλαίσιο, πλήρη νομιμότητα στην έξοδο, ψυχραιμία στον έλεγχο και μηδενική ανοχή στη λαθροθηρία. Όσο πιο καθαρά τα τηρεί αυτά η κυνηγετική κοινότητα, τόσο πιο ισχυρή φωνή έχει όταν διεκδικεί σεβασμό, θεσμική σοβαρότητα και ουσιαστική στήριξη για το μέλλον της θήρας.
Στην ύπαιθρο όλα φαίνονται γρήγορα – ποιος σέβεται τον τόπο, ποιος σέβεται το θήραμα και ποιος σέβεται τον νόμο. Εκεί, τελικά, κρίνεται και η αξία της θηροφυλακής αλλά και η ποιότητα του ίδιου του κυνηγετικού κόσμου.
