Η εξέλιξη δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά. Ο πρόεδρος της Δ΄ Κυνηγετικής Ομοσπονδίας Στερεάς Ελλάδος, Νίκος Σταθόπουλος, είχε αναδείξει το θέμα ήδη από την κοινή εκδήλωση της Κυνηγετικής Συνομοσπονδίας Ελλάδος και της Δ΄ ΚΟΣΕ για την κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας, τον Φεβρουάριο του 2026.
Μιλώντας ενώπιον υπουργών, βουλευτών και εκπροσώπων πολιτικών κομμάτων, είχε προειδοποιήσει ότι οργανώσεις επιδιώκουν να αξιοποιήσουν τη Συνταγματική Αναθεώρηση για να προωθήσουν μια πολύ ευρύτερη νομική κατοχύρωση των ζώων. Η παρέμβασή του είχε παρουσιαστεί αναλυτικά από το iHunt.gr σε προηγούμενο άρθρο για την προειδοποίηση του προέδρου της Δ΄ ΚΟΣΕ.
Σήμερα, η αναφορά του αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα, καθώς η φράση «προστασία των ζώων» έχει συμπεριληφθεί στην επίσημη κοινοβουλευτική πρόταση για το άρθρο 24. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό: τι ακριβώς θα σημαίνει αυτή η προστασία και μέχρι πού θα φτάνει;
Τι προβλέπει επισήμως η πρόταση για το άρθρο 24
Στην αιτιολογική έκθεση που κατατέθηκε στη Βουλή για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, η Νέα Δημοκρατία προτείνει να ενταχθούν στο άρθρο 24 η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, η ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η κατοχύρωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και η προστασία των ζώων.
Πρόκειται προς το παρόν για κατεύθυνση αναθεώρησης και όχι για ολοκληρωμένη νέα συνταγματική διάταξη. Η πρόταση δεν διευκρινίζει εάν η προστασία θα αφορά κυρίως την αποτροπή κακοποίησης, την ευζωία των ζώων, τη διατήρηση των ειδών και της βιοποικιλότητας ή την αναγνώριση αυτοτελών έννομων συμφερόντων στα ζώα.
Η διάκριση είναι ουσιώδης. Άλλο είναι η υποχρέωση της Πολιτείας να αποτρέπει βασανισμούς, εγκατάλειψη και βάναυση μεταχείριση και άλλο η αναγνώριση κάθε ζώου ως αυτοτελούς υποκειμένου δικαίου.
Δείτε την επίσημη αιτιολογική έκθεση της πρότασης Συνταγματικής Αναθεώρησης στη Βουλή των Ελλήνων.
Η προηγούμενη προσπάθεια του 2019
Η σημερινή συζήτηση δεν αποτελεί την πρώτη προσπάθεια αυτοτελούς συνταγματικής κατοχύρωσης της προστασίας των ζώων. Το θέμα είχε φτάσει στη Βουλή και κατά τη διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης του 2018-2019, έπειτα από πολυετή εκστρατεία φιλοζωικών φορέων.
Η Πανελλαδική Φιλοζωική και Περιβαλλοντική Ομοσπονδία είχε προτείνει να προστεθεί ειδική διάταξη στο άρθρο 24Α, με αναφορά στην προστασία και στην ευζωία των υπόλοιπων έμβιων όντων. Η πρόταση εισήχθη στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή με τις υπογραφές 51 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ, ενός ανεξάρτητου βουλευτή και ενός βουλευτή της Ένωσης Κεντρώων.
Στην ψηφοφορία της 14ης Φεβρουαρίου 2019 η πρόταση δεν συγκέντρωσε τις απαιτούμενες ψήφους. Συγκεκριμένα, 92 βουλευτές ψήφισαν υπέρ, 130 κατά και 40 δήλωσαν «παρών». Έτσι, το θέμα δεν πέρασε στην επόμενη Αναθεωρητική Βουλή.
Τι ζητούν οι φιλοζωικές οργανώσεις
Οι προτάσεις των φιλοζωικών φορέων δεν είναι όλες ίδιες. Ορισμένες επικεντρώνονται στην προστασία από την κακοποίηση, στην ευζωία και στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή της νομοθεσίας. Άλλες εισηγούνται μια βαθύτερη μεταβολή της νομικής θέσης των ζώων.
Η Πανελλαδική Φιλοζωική και Περιβαλλοντική Ομοσπονδία είχε ζητήσει ήδη από την προηγούμενη αναθεώρηση τα ζώα να μην αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως αντικείμενα ή ως μέρος του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά να απολαμβάνουν αυτοτελή συνταγματική προστασία.
Σήμερα, η Πανελλήνια Ομοσπονδία Νέμεσις, με πρόεδρο τη Νατάσα Μπομπολάκη, επαναφέρει το αίτημα και έχει πραγματοποιήσει συναντήσεις με πολιτικούς και νομικούς που συνδέονται με τη διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης.
Μεταξύ των αιτημάτων που έχουν διατυπωθεί από φιλοζωικούς φορείς περιλαμβάνονται:
- η αναγνώριση των ζώων ως έμβιων και συναισθανόμενων όντων,
- η παύση της αντιμετώπισής τους ως πραγμάτων ή απλών αντικειμένων κατοχής,
- η κατοχύρωση της προστασίας της ζωής και της ευζωίας τους,
- η υποχρέωση της Πολιτείας να λαμβάνει υπόψη την προστασία τους κατά τη νομοθέτηση,
- η επέκταση της προστασίας σε ζώα συντροφιάς, παραγωγικά ζώα και άγρια πανίδα,
- και, σε ορισμένες προτάσεις, η δυνατότητα εκπροσώπησης των συμφερόντων των ζώων ενώπιον των αρχών ή των δικαστηρίων.
Η συνάντηση της Νέμεσις για το θέμα παρουσιάστηκε ως προσπάθεια κατοχύρωσης θεμελιωδών αρχών προστασίας των ζώων κατά την αναθεώρηση του άρθρου 24. Δείτε τη σχετική ανακοίνωση της Ομοσπονδίας Νέμεσις.
Η πρόταση για τα ζώα ως υποκείμενα δικαίου
Ακόμη πιο προωθημένη είναι η θέση που παρουσίασε ο πολιτικός φορέας ΚΟΣΜΟΣ – Πράσινη Συμφωνία σε δημόσιο διάλογο που πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 με θέμα «Τα Ζώα ως Υποκείμενα Δικαίου στο Σύνταγμα και τον Αστικό Κώδικα».
Η πρόταση προβλέπει τη ρητή αναγνώριση των ζώων ως αυτοτελών φορέων έννομου συμφέροντος και την απομάκρυνση από τη σημερινή αντιμετώπισή τους ως «πραγμάτων» ή αντικειμένων κατοχής. Στόχος, σύμφωνα με τους διοργανωτές, είναι να αποκτήσουν ιδιαίτερη θέση στην έννομη τάξη ως υποκείμενα προστασίας.
Στη συζήτηση συμμετείχαν νομικοί, εκπρόσωποι οργανώσεων και πολιτικών φορέων. Μεταξύ των πολιτικών παρεμβάσεων αναφέρθηκαν η βουλευτής της Νέας Αριστεράς Έφη Αχτσιόγλου και ο βουλευτής Επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας Γιώργος Σταμάτης.
Η συμμετοχή πολιτικών σε μια δημόσια συζήτηση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα κόμματά τους έχουν υιοθετήσει στο σύνολό της την πρόταση. Δείχνει, όμως, ότι το ζήτημα έχει ήδη περάσει από το επίπεδο των φιλοζωικών οργανώσεων στον ευρύτερο πολιτικό και κοινοβουλευτικό διάλογο.
Δείτε τα συμπεράσματα του δημόσιου διαλόγου του ΚΟΣΜΟΥ για τα ζώα ως υποκείμενα δικαίου.
Τι μπορεί να σημαίνει για το κυνήγι
Για τον κυνηγετικό κόσμο, το κρίσιμο είναι να αποσαφηνιστεί εάν η νέα διάταξη θα αφορά:
- την προστασία των ζώων από κακοποίηση και βάναυση μεταχείριση,
- τη διατήρηση των ειδών και της βιοποικιλότητας,
- την ευζωία κάθε μεμονωμένου ζώου, ανεξάρτητα από την κατάσταση του πληθυσμού του είδους,
- ή την αναγνώριση αυτοτελών δικαιωμάτων και έννομων συμφερόντων.
Το iHunt.gr έχει αναλύσει τη σημασία της θεσμικής εκπροσώπησης στο άρθρο «Είναι απαραίτητες οι κυνηγετικές οργανώσεις στην Ελλάδα;», καθώς και τον ρόλο των Ομοσπονδιών στην παρακολούθηση των νομικών και περιβαλλοντικών εξελίξεων στο άρθρο «Ομοσπονδίες κυνηγών στην Ελλάδα: Τι κάνουν και γιατί έχουν σημασία».
Η τελική διατύπωση δεν έχει ακόμη αποφασιστεί
Μέχρι στιγμής δεν έχει ψηφιστεί νέα μορφή του άρθρου 24. Η παρούσα διαδικασία αφορά την επιλογή των διατάξεων που θα κριθούν αναθεωρητέες και την κατεύθυνση των αλλαγών. Το ακριβές περιεχόμενο θα διαμορφωθεί στο επόμενο στάδιο της συνταγματικής διαδικασίας.
Επομένως, δεν μπορεί σήμερα να υποστηριχθεί ως δεδομένο ότι θα απαγορευτεί το κυνήγι ή ότι τα ζώα θα αναγνωριστούν ως νομικά ισότιμα με τον άνθρωπο. Μπορεί, όμως, να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι έχει ανοίξει μια κρίσιμη θεσμική συζήτηση, στην οποία διαφορετικές οργανώσεις και πολιτικοί φορείς επιδιώκουν διαφορετικό εύρος προστασίας.
Οι Κυνηγετικές Οργανώσεις καλούνται να συμμετάσχουν εγκαίρως και τεκμηριωμένα στον διάλογο, ζητώντας μια σαφή διατύπωση που θα καταδικάζει την κακοποίηση και θα προστατεύει την ευζωία, χωρίς να ακυρώνει τη νόμιμη θήρα, την κτηνοτροφία, την αλιεία και την επιστημονική διαχείριση της άγριας ζωής.
Πώς θα εξελιχθεί η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης
Η διαδικασία βρίσκεται ακόμη στην πρώτη από τις δύο κοινοβουλευτικές φάσεις που προβλέπει το άρθρο 110 του Συντάγματος. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της Επιτροπής Αναθεώρησης, οι προτεινόμενες ως αναθεωρητέες διατάξεις περνούν στην Ολομέλεια της σημερινής Βουλής. Σύμφωνα με τον κοινοβουλευτικό προγραμματισμό, η πρώτη ψηφοφορία αναμένεται στις 27 Ιουλίου 2026, ενώ η δεύτερη πρέπει να πραγματοποιηθεί τουλάχιστον έναν μήνα αργότερα, πιθανότατα την τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου. Οι ημερομηνίες αυτές οριστικοποιούνται από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής.
Για να συνεχίσει η διαδικασία για το άρθρο 24, η πρόταση πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον την απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των βουλευτών, δηλαδή 151 ψήφους, και στις δύο ψηφοφορίες. Ο αριθμός των ψήφων που θα λάβει τώρα θα καθορίσει και την πλειοψηφία που θα απαιτηθεί στην επόμενη Βουλή. Εάν η αναθεώρηση του άρθρου 24 εγκριθεί από τη σημερινή Βουλή με τουλάχιστον 180 ψήφους, η επόμενη Αναθεωρητική Βουλή θα μπορεί να καθορίσει το νέο περιεχόμενό του με τουλάχιστον 151 ψήφους. Εάν λάβει από 151 έως 179 ψήφους, τότε στην επόμενη Βουλή θα απαιτηθεί αυξημένη πλειοψηφία 180 βουλευτών.
Η σημερινή Βουλή δεν ψηφίζει ακόμη την τελική διατύπωση για την προστασία των ζώων. Αποφασίζει μόνο ότι το άρθρο 24 πρέπει να αναθεωρηθεί και προσδιορίζει την κατεύθυνση της αλλαγής. Μετά τις επόμενες εθνικές εκλογές, η νέα Βουλή θα χαρακτηριστεί Αναθεωρητική και, κατά την πρώτη σύνοδό της, θα συζητήσει και θα ψηφίσει το ακριβές κείμενο που θα ενταχθεί στο Σύνταγμα. Εκεί θα κριθεί εάν η νέα διάταξη θα περιοριστεί σε μια γενική υποχρέωση προστασίας και ευζωίας των ζώων ή εάν θα υιοθετήσει ευρύτερες έννοιες, όπως η αναγνώρισή τους ως αυτοτελών φορέων έννομου συμφέροντος.
Η ουσία θα κριθεί στις λέξεις της τελικής διάταξης. Η προστασία των ζώων είναι ένα ευρύ και σύνθετο συνταγματικό ζήτημα, το οποίο μπορεί να αποκτήσει πολύ διαφορετικό περιεχόμενο ανάλογα με το εάν θα συνδεθεί με την ευζωία, τη βιοποικιλότητα, την ατομική ζωή κάθε ζώου ή την αναγνώριση αυτοτελών έννομων συμφερόντων.
