Σοβαρό προβληματισμό προκαλούν οι εκτεταμένες καταστροφές που έχουν καταγραφεί τα τελευταία δύο χρόνια σε εικονίσματα στην περιοχή των Σταγιάδων Καλαμπάκας, μέσα σε δασική ζώνη όπου, σύμφωνα με κατοίκους, οι εμφανίσεις αρκούδων είναι πλέον ιδιαίτερα συχνές.
Τις φωτογραφίες και την καταγγελία για την κατάσταση που επικρατεί στην περιοχή απέστειλε ο Δημήτρης Γκούτσιας, κάτοικος που γνωρίζει καλά την περιοχή, ο οποίος αναφέρει ότι οι ζημιές ξεκίνησαν πριν από περίπου δύο χρόνια από ένα-δύο εικονίσματα και πλέον, όπως υποστηρίζει, «δεν έχει μείνει κανένα» χωρίς φθορές.
Σύμφωνα με τον ίδιο, τα εικονίσματα βρίσκονται διάσπαρτα σε δασική περιοχή, σε σημεία του βουνού, γεγονός που ενισχύει –κατά την εκτίμησή του– το συμπέρασμα ότι οι καταστροφές έχουν προκληθεί από αρκούδα ή αρκούδες που κινούνται συχνά στην περιοχή.
Ο Δημήτρης Γκούτσιας
Ο κ. Γκούτσιας σημειώνει ότι δεν είδε το ζώο τη στιγμή της καταστροφής, ωστόσο επισημαίνει πως το μοτίβο των ζημιών, η τοποθεσία και η συχνότητα των εμφανίσεων αρκούδων στις Σταγιάδες οδηγούν τους ανθρώπους της περιοχής σε αυτό το συμπέρασμα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ : Ξάνθη: Αρκούδα προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές σε μελίσσια στην Κοτύλη
Κατά την εκτίμηση κατοίκων, οι αρκούδες προσελκύστηκαν στα εικονίσματα από το λάδι που υπήρχε στα καντήλια. Πρόκειται για στοιχείο που, όπως αναφέρουν, εξηγεί γιατί οι φθορές εμφανίστηκαν διαδοχικά σε πολλά εικονίσματα που βρίσκονται διάσπαρτα στη δασική ζώνη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η κοινωνική εικόνα του χωριού. Σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, στις Σταγιάδες δεν υπάρχουν πλέον κάτοικοι κάτω των 75 ετών, στοιχείο που, όπως υποστηρίζει ο κ. Γκούτσιας, καθιστά εξαιρετικά απίθανο το ενδεχόμενο κάποιοι άνθρωποι να «περιόδευσαν» στα ακροβολισμένα στο βουνό εικονίσματα για να τα καταστρέψουν.
Το περιστατικό έρχεται να προστεθεί σε μια γενικότερη ανησυχία που καταγράφεται σε αρκετές ορεινές και ημιορεινές περιοχές της χώρας, όπου η παρουσία της καφέ αρκούδας γίνεται ολοένα και πιο αισθητή κοντά σε χωριά, καλλιέργειες, στάνες, μελίσσια και δρόμους.
Σύμφωνα με την Καλλιστώ, ο πληθυσμός της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα έχει εκτιμηθεί με τη μέθοδο της γενετικής ταυτοποίησης σε τουλάχιστον 760 άτομα, με βάση επιστημονικές δημοσιεύσεις του 2021 και του 2022. Ωστόσο, η ίδια η εξέλιξη του φαινομένου, οι συχνές εμφανίσεις σε κατοικημένες και ημιορεινές περιοχές και τα νεότερα στοιχεία που κάνουν λόγο για περαιτέρω αύξηση του πληθυσμού δείχνουν ότι μια επικαιροποιημένη, ενιαία και πανελλαδική καταμέτρηση είναι πλέον επιβεβλημένη.
Από την πλευρά του, ο Αρκτούρος έχει αναφέρει ότι, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη εθνική εκτίμηση που πραγματοποιήθηκε για τις ελληνικές αρχές το 2025, ο πληθυσμός της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα εκτιμάται πλέον περίπου στα 900 άτομα, έναντι 450–500 ατόμων στην προηγούμενη εκτίμηση του 2019. Παράλληλα, έχει επισημάνει ότι οι ζημιές από καφέ αρκούδα δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στον χώρο, αλλά παρουσιάζουν σαφή χωρική διαφοροποίηση, κάτι που σημαίνει ότι ορισμένες περιοχές μπορεί να δέχονται πολύ μεγαλύτερη πίεση από άλλες.
Στην ευρύτερη περιοχή της Καλαμπάκας έχουν καταγραφεί και στο παρελθόν αναφορές για αρκούδες που προκαλούν ζημιές σε αυλές, περιφράξεις και κοτέτσια, γεγονός που δείχνει ότι η παρουσία του μεγάλου θηλαστικού δεν είναι ούτε άγνωστη ούτε σπάνια για την περιοχή.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ούτε με υπερβολές ούτε με σιωπή. Από τη μία πλευρά, η αρκούδα είναι προστατευόμενο είδος και αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ελληνικής άγριας πανίδας. Από την άλλη, όταν οι εμφανίσεις πολλαπλασιάζονται και οι ζημιές επαναλαμβάνονται, οι τοπικές κοινωνίες έχουν δικαίωμα να ζητούν απαντήσεις, μέτρα πρόληψης και ουσιαστική παρουσία των αρμόδιων υπηρεσιών.
Στην περίπτωση των Σταγιάδων, οι κάτοικοι ζητούν να υπάρξει αυτοψία, καταγραφή των ζημιών και σοβαρή αξιολόγηση της κατάστασης. Η εικόνα με κατεστραμμένα εικονίσματα μέσα στο βουνό δεν είναι απλώς μια υλική φθορά. Για τους ανθρώπους της υπαίθρου, τα εικονίσματα αυτά αποτελούν σημεία πίστης, μνήμης, παράδοσης και ταυτότητας.
Η συνεχής παρουσία αρκούδων κοντά σε ανθρώπινες δραστηριότητες, ακόμη και σε απομακρυσμένα σημεία με θρησκευτικό και συμβολικό χαρακτήρα, δείχνει ότι το πρόβλημα χρειάζεται ψύχραιμη αλλά άμεση διαχείριση. Δεν αρκεί να καταγράφονται εκ των υστέρων οι ζημιές. Χρειάζονται προληπτικά μέτρα, ενημέρωση των κατοίκων, καθαρή εικόνα για τον πραγματικό αριθμό των ζώων ανά περιοχή και πρακτικές λύσεις που θα προστατεύουν ταυτόχρονα την άγρια ζωή και τους ανθρώπους της υπαίθρου.
Σχόλιο
Η υπόθεση των Σταγιάδων δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένα ακόμη «περίεργο» περιστατικό στο βουνό. Όταν μια περιοχή βλέπει μέσα σε δύο χρόνια να καταστρέφονται διαδοχικά όλα τα εικονίσματα που βρίσκονται διάσπαρτα στη δασική ζώνη, ενώ την ίδια στιγμή οι εμφανίσεις αρκούδων είναι συχνές, τότε η Πολιτεία οφείλει να ασχοληθεί σοβαρά.
Το λάδι από τα καντήλια φαίνεται ότι αποτέλεσε πόλο έλξης για τα ζώα, όμως αυτό δεν μειώνει τη σοβαρότητα του περιστατικού. Αντιθέτως, δείχνει πόσο εύκολα η άγρια ζωή μπορεί να έρθει σε επαφή ακόμη και με σημεία που για τις τοπικές κοινωνίες έχουν θρησκευτικό, ιστορικό και συναισθηματικό βάρος.
Οι άνθρωποι που ζουν ή δραστηριοποιούνται στην ύπαιθρο δεν ζητούν ούτε αυθαιρεσίες ούτε επικίνδυνες λύσεις. Ζητούν να ακουστούν. Ζητούν να μην παρουσιάζεται κάθε ανησυχία τους ως υπερβολή. Και κυρίως ζητούν να υπάρξει πραγματική διαχείριση ενός φαινομένου που, σε πολλές περιοχές, έχει πάψει να είναι σπάνιο και έχει γίνει καθημερινότητα.
Η προστασία της αρκούδας είναι απαραίτητη. Εξίσου απαραίτητη, όμως, είναι και η προστασία της ζωής, της περιουσίας, της παράδοσης και της ασφάλειας των ανθρώπων της υπαίθρου.
