Λύκος: Η Γερμανία μιλά για διαχείριση, η Ελλάδα ακόμη για «αρμονική συνύπαρξη»

Η Γερμανία κάνει το βήμα που στην Ελλάδα ακόμη αντιμετωπίζεται περίπου ως ταμπού: αρχίζει να συζητά τον λύκο όχι μόνο ως αυστηρά προστατευμένο σύμβολο της άγριας φύσης, αλλά ως είδος που χρειάζεται πραγματική, θεσμική και εφαρμόσιμη διαχείριση.

Η αλλαγή δεν έγινε στο κενό. Προηγήθηκε η ευρωπαϊκή μεταβολή στο καθεστώς προστασίας του λύκου, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε την προσαρμογή της Οδηγίας για τους Οικοτόπους, μετακινώντας τον λύκο από το επίπεδο του «αυστηρά προστατευόμενου» στο επίπεδο του «προστατευόμενου» είδους. Η αλλαγή αυτή δεν σημαίνει ανεξέλεγκτη θήρα. Σημαίνει όμως ότι τα κράτη-μέλη αποκτούν μεγαλύτερο περιθώριο να διαχειρίζονται τους πληθυσμούς, ειδικά σε περιοχές όπου οι συγκρούσεις με την κτηνοτροφία και την ανθρώπινη δραστηριότητα έχουν γίνει έντονες.

Στη Γερμανία, η συζήτηση έχει ήδη περάσει στο επόμενο στάδιο. Ο λύκος εντάσσεται πλέον στο πλαίσιο του κυνηγετικού δικαίου, ενώ γερμανικά κρατίδια επεξεργάζονται σχέδια διαχείρισης που θα καθορίζουν πότε, πού και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να υπάρξει στοχευμένη αφαίρεση λύκων. Το ζητούμενο, όπως παρουσιάζεται από τις αρχές και τους κυνηγετικούς φορείς, είναι η νομική ασφάλεια και η δυνατότητα γρήγορης αντίδρασης σε περιπτώσεις ζημιών.

Η περίπτωση του Βρανδεμβούργου είναι χαρακτηριστική. Το κρατίδιο εξετάζει πώς θα ρυθμιστεί η πιθανή θήρα λύκου, με σχέδιο διαχείρισης, συγκεκριμένες περιοχές και προϋποθέσεις. Δεν πρόκειται για γενική άδεια εξόντωσης. Πρόκειται για προσπάθεια να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα μπορεί να σταθεί νομικά και πρακτικά, ιδίως σε περιοχές με αυξημένες επιθέσεις σε παραγωγικά ζώα.

Η ελληνική αντίφαση

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη διαφορά με την Ελλάδα.

Στην Ελλάδα, κάθε φορά που εμφανίζεται λύκος μέσα ή δίπλα σε κατοικημένες περιοχές, κάθε φορά που καταγράφονται επιθέσεις σε σκύλους, κοπάδια ή ζώα εκτροφής, η δημόσια συζήτηση επιστρέφει σχεδόν μηχανικά στην ίδια φράση: «αρμονική συνύπαρξη». Η φράση ακούγεται ωραία. Είναι όμως ανεπαρκής όταν δεν συνοδεύεται από κανόνες, καταγραφές, ευθύνες, αποζημιώσεις, πρόληψη και δυνατότητα παρέμβασης.

Διότι η συνύπαρξη δεν είναι αφίσα. Δεν είναι δελτίο τύπου. Δεν είναι ένα θεωρητικό σύνθημα που λύνει από μόνο του τα προβλήματα της υπαίθρου.

Συνύπαρξη σημαίνει να ξέρεις πόσοι λύκοι υπάρχουν, πού κινούνται, τι ζημιές προκαλούν, πώς αποζημιώνεται ο κτηνοτρόφος, ποιος ελέγχει τα περιστατικά, ποιος παρεμβαίνει όταν ένα άτομο ή μια αγέλη δημιουργεί επαναλαμβανόμενο πρόβλημα και ποιο είναι το όριο ανάμεσα στην προστασία και στην εγκατάλειψη της υπαίθρου στην τύχη της.

Η Γερμανία περνά από την προστασία στη διαχείριση

Η Γερμανία, με όλες τις αντιπαραθέσεις που υπάρχουν και εκεί, φαίνεται πως περνά από το στάδιο της γενικής προστασίας στο στάδιο της διαχείρισης. Δηλαδή αναγνωρίζει ότι ένας πληθυσμός άγριας πανίδας, όταν ανακάμπτει και επεκτείνεται, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται για πάντα σαν να βρίσκεται στο ίδιο καθεστώς κινδύνου με πριν από δεκαετίες.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, η συζήτηση παραμένει συχνά ιδεολογική. Από τη μία πλευρά υπάρχουν οι κάτοικοι της υπαίθρου, οι κτηνοτρόφοι, οι κυνηγοί και όσοι βλέπουν καθημερινά την παρουσία του λύκου να αλλάζει ισορροπίες. Από την άλλη, υπάρχουν οργανώσεις και φορείς που επιμένουν σχεδόν αποκλειστικά στην ανάγκη προστασίας, χωρίς πάντα να απαντούν πειστικά στο ερώτημα: τι γίνεται όταν η προστασία ενός είδους μετατρέπεται σε μόνιμο κόστος για άλλους;

Το ζήτημα δεν είναι να ανοίξει μια πρόχειρη κουβέντα περί «κυνηγιού λύκου» στην Ελλάδα. Το ζήτημα είναι να υπάρξει σοβαρό σχέδιο διαχείρισης. Με δεδομένα. Με καταγραφή πληθυσμών. Με αξιολόγηση ζημιών. Με διαχωρισμό ανάμεσα στον υγιή πληθυσμό και στα προβληματικά περιστατικά. Με σαφή ρόλο των υπηρεσιών, των επιστημόνων, των κτηνοτρόφων, των κυνηγετικών οργανώσεων και της θηροφυλακής.

Η συνύπαρξη χρειάζεται κανόνες

Η Ευρώπη αλλάζει γραμμή όχι επειδή έπαψε να προστατεύει τον λύκο, αλλά επειδή αντιλαμβάνεται ότι η προστασία χωρίς διαχείριση οδηγεί σε κοινωνική σύγκρουση. Και όταν οι τοπικές κοινωνίες νιώθουν ότι δεν ακούγονται, τότε η προστασία της άγριας ζωής χάνει τη νομιμοποίησή της.

Αυτό είναι και το πραγματικό μάθημα από τη Γερμανία. Όχι ότι «ανοίγει το κυνήγι του λύκου», όπως εύκολα μπορεί να γραφτεί. Αλλά ότι μια σοβαρή χώρα δεν μπορεί να μιλά επ’ άπειρον μόνο για συνύπαρξη, όταν στο πεδίο αυξάνονται οι ζημιές, οι συγκρούσεις και η ανασφάλεια.

Η Ελλάδα χρειάζεται επιτέλους να περάσει από τα συνθήματα στη διαχείριση. Γιατί η άγρια ζωή δεν προστατεύεται με ευχολόγια. Προστατεύεται με κανόνες, στοιχεία, ευθύνη και παρεμβάσεις όταν αυτές είναι αναγκαίες.

Συχνές ερωτήσεις για τη διαχείριση του λύκου

Τι σημαίνει η αλλαγή στο καθεστώς προστασίας του λύκου στην Ευρώπη;

Η αλλαγή σημαίνει ότι ο λύκος περνά από το καθεστώς του «αυστηρά προστατευόμενου» στο καθεστώς του «προστατευόμενου» είδους. Αυτό δεν σημαίνει ανεξέλεγκτη θήρα, αλλά δίνει στα κράτη-μέλη μεγαλύτερο περιθώριο να εφαρμόζουν σχέδια διαχείρισης, όταν υπάρχουν σοβαρές συγκρούσεις με την κτηνοτροφία ή την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Ανοίγει το κυνήγι του λύκου στην Ευρώπη;

Όχι με την έννοια της ελεύθερης ή γενικευμένης θήρας. Η συζήτηση αφορά κυρίως θεσμική διαχείριση, συγκεκριμένους κανόνες και στοχευμένες αφαιρέσεις μόνο υπό προϋποθέσεις, όπου αυτό προβλέπεται από το εθνικό και ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Τι κάνει διαφορετικά η Γερμανία για τον λύκο;

Η Γερμανία μεταφέρει τη συζήτηση από τη γενική προστασία στη θεσμική διαχείριση. Ο λύκος εντάσσεται στο πλαίσιο του κυνηγετικού δικαίου και γερμανικά κρατίδια εξετάζουν σχέδια που θα καθορίζουν πότε και πώς μπορεί να υπάρξει παρέμβαση σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων ζημιών.

Γιατί στην Ελλάδα η συζήτηση θεωρείται ανεπαρκής;

Στην Ελλάδα η δημόσια συζήτηση συχνά περιορίζεται στη γενική επίκληση της «αρμονικής συνύπαρξης». Η συνύπαρξη όμως χρειάζεται πρακτικά εργαλεία: καταγραφή πληθυσμών, αξιολόγηση ζημιών, πρόληψη, αποζημιώσεις, σαφείς ευθύνες και δυνατότητα παρέμβασης όταν υπάρχει επαναλαμβανόμενο πρόβλημα.

Τι σημαίνει πραγματική συνύπαρξη με τον λύκο;

Πραγματική συνύπαρξη σημαίνει προστασία του είδους, αλλά και προστασία της υπαίθρου. Απαιτεί αξιόπιστα δεδομένα, μέτρα πρόληψης, στήριξη των κτηνοτρόφων, γρήγορη επιβεβαίωση ζημιών και σαφές πλαίσιο για το πότε οι αρμόδιες αρχές μπορούν να παρεμβαίνουν.

Ποιος πρέπει να έχει ρόλο στη διαχείριση του λύκου στην Ελλάδα;

Ρόλο πρέπει να έχουν οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, οι επιστήμονες, οι κτηνοτρόφοι, οι τοπικές κοινωνίες, οι κυνηγετικές οργανώσεις και η θηροφυλακή. Η διαχείριση μεγάλων σαρκοφάγων δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε θεωρητικές διακηρύξεις, αλλά χρειάζεται συνεργασία και σαφείς κανόνες.