Οι κυνηγοί μπορούν να αποτελέσουν πολύτιμο κομμάτι της επιστημονικής παρακολούθησης της άγριας ζωής όταν η εμπειρία τους στο πεδίο συνδυάζεται με οργανωμένα πρωτόκολλα, συστηματικές καταγραφές και επιστημονική επεξεργασία των δεδομένων. Ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα έρχεται από την Ισπανία, όπου το Proyecto Coturnix μπαίνει ήδη στην έβδομη χρονιά λειτουργίας του.
Σύμφωνα με τη Real Federación Española de Caza, πρόκειται για τη μεγαλύτερη πρωτοβουλία επιστημονικής παρακολούθησης του ορτυκιού στην Ισπανία και μία από τις σημαντικότερες αντίστοιχες δράσεις στην Ευρώπη.
Οι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος της προσπάθειας: μέχρι το τέλος του 2025 είχαν συγκεντρωθεί δεδομένα από 12.634 κυνηγετικές εξόδους, 65.407 βιολογικά δείγματα από φτερούγες ορτυκιών και 357 επανευρέσεις δακτυλιωμένων ορτυκιών.
Χιλιάδες κυνηγοί μετατρέπουν την εμπειρία του πεδίου σε δεδομένα
Το Proyecto Coturnix υλοποιείται με πρωτοβουλία της Mutuasport, με την επιστημονική έρευνα να συντονίζεται από τη Fundación Artemisan και με τη συνεργασία της ισπανικής κυνηγετικής ομοσπονδίας και των περιφερειακών ομοσπονδιών.
Η φιλοσοφία του προγράμματος είναι ιδιαίτερα σημαντική: οι κυνηγοί δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως χρήστες ενός φυσικού πόρου, αλλά ως άνθρωποι που βρίσκονται συστηματικά στο πεδίο και μπορούν, μέσα από συγκεκριμένη μεθοδολογία, να συμβάλουν στην παραγωγή επιστημονικά αξιοποιήσιμων στοιχείων.
Τα στοιχεία που συλλέγονται αφορούν την παρουσία και την κατανομή του ορτυκιού, την κυνηγετική δραστηριότητα, βιολογικά δείγματα, καθώς και δεδομένα από δακτυλιωμένα πτηνά.
35 ζώνες επιστημονικής παρακολούθησης – Στόχος οι 45
Στο πλαίσιο του Coturnix έχει αναπτυχθεί και ειδική μέθοδος παρακολούθησης του ορτυκιού, γνωστή ως SEC, η οποία σχεδιάστηκε από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης.
Μέσω αυτής της μεθοδολογίας έχουν ήδη δημιουργηθεί 35 ζώνες μελέτης σε ολόκληρη την Ισπανία, ενώ ο σχεδιασμός προβλέπει την αύξησή τους στις 45.
Ο στόχος είναι να υπάρχει όσο το δυνατόν πιο ακριβής εικόνα για την κατάσταση και τη γεωγραφική κατανομή των πληθυσμών του ορτυκιού, ώστε οι αποφάσεις που αφορούν τη διαχείριση και τη θήρα του είδους να στηρίζονται σε πραγματικά στοιχεία.
Το Coturnix Challenge στις 15 και 23 Αυγούστου
Ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της φετινής, έβδομης περιόδου του προγράμματος είναι το δεύτερο Coturnix Challenge, το οποίο πραγματοποιείται στις 15 και 23 Αυγούστου 2026.
Για τις δύο αυτές ημέρες καλούνται μεγάλοι αριθμοί κυνηγών να καταγράψουν ταυτόχρονα τα δεδομένα των εξόδων τους, ώστε να δημιουργηθεί μια όσο το δυνατόν πιο αντιπροσωπευτική εικόνα της παρουσίας του ορτυκιού σε μεγάλο μέρος της Ισπανίας.
Η πρώτη αντίστοιχη δράση, το 2025, έδειξε τις δυνατότητες αυτής της συνεργασίας. Συγκεντρώθηκαν στοιχεία από 2.011 κυνηγετικές εξόδους, στις οποίες συμμετείχαν 3.011 κυνηγοί σε 1.045 δήμους, ενώ καταγράφηκαν 34.532 ορτύκια.
Η παρακολούθηση του ορτυκιού περνά πλέον τα εθνικά σύνορα
Η προσπάθεια δεν περιορίζεται πλέον στην Ισπανία. Τον Ιούνιο του 2026 κυνηγοί και διαχειριστές από Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Βουλγαρία, Ρουμανία και Πορτογαλία συμμετείχαν στα πρώτα European Quail Monitoring Days, με στόχο τη συντονισμένη συλλογή στοιχείων για το είδος σε ευρωπαϊκή κλίμακα.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ορτύκι είναι μεταναστευτικό είδος και οι πληθυσμοί του δεν μπορούν να αξιολογηθούν αποκλειστικά μέσα στα σύνορα μιας χώρας.
Η Ελλάδα δεν μένει πίσω – Το πρόγραμμα της ΚΣΕ για το ορτύκι
Η ανάγκη για πραγματικά στοιχεία από το πεδίο αφορά άμεσα και την Ελλάδα. Όπως έχει ήδη παρουσιάσει το iHunt.gr για το πρόγραμμα καταγραφής του ορτυκιού, η Κυνηγετική Συνομοσπονδία Ελλάδος έχει κινηθεί στην ίδια κατεύθυνση, οργανώνοντας ειδικό πρόγραμμα παρακολούθησης του είδους με τη συμμετοχή των ίδιων των κυνηγών.
Το ελληνικό πρόγραμμα προβλέπει συστηματικές καταμετρήσεις σε 21 επιλεγμένα τετράγωνα σε ολόκληρη τη χώρα. Οι καταγραφές πραγματοποιούνται σε δύο ιδιαίτερα σημαντικές περιόδους για το είδος: κατά την αναπαραγωγική περίοδο τον Μάιο και πριν από τη μετανάστευση τον Αύγουστο.
Στο πεδίο συμμετέχουν εκπαιδευμένοι καταμετρητές, κυνηγοί με κατάλληλους σκύλους φέρμας και χρησιμοποιούνται συσκευές GPS, ώστε οι διαδρομές και τα σημεία καταγραφής να αποτυπώνονται με ακρίβεια και να ακολουθείται συγκεκριμένο πρωτόκολλο.
Η συγκεκριμένη προσπάθεια δείχνει στην πράξη πώς η γνώση του κυνηγού και η ικανότητα ενός καλά εκπαιδευμένου σκύλου μπορούν να ενσωματωθούν σε μια οργανωμένη επιστημονική διαδικασία. Δεν πρόκειται πλέον για την προσωπική εκτίμηση ότι «φέτος είχε πολλά ή λίγα ορτύκια», αλλά για δεδομένα που μπορούν να καταγραφούν, να συγκριθούν και να αναλυθούν.
Από το ΑΡΤΕΜΙΣ στο KARPOSIS
Η συμμετοχή των Ελλήνων κυνηγών στη συγκέντρωση επιστημονικών δεδομένων δεν ξεκινά σήμερα. Η ΚΣΕ χρηματοδότησε επί τρεις δεκαετίες το πρόγραμμα ΑΡΤΕΜΙΣ, μέσα από το οποίο καταγραφόταν συστηματικά η κυνηγετική κάρπωση και παρακολουθούνταν οι τάσεις των θηραματικών πληθυσμών.
Σήμερα αυτή η λογική περνά και στην ψηφιακή εποχή, με το KARPOSIS και την υποχρεωτική καταγραφή της κάρπωσης συγκεκριμένων μεταναστευτικών ειδών, μεταξύ των οποίων βρίσκεται και το ορτύκι.
Η Ρυθμιστική Θήρας 2026-2027 διατηρεί το ορτύκι στα θηρεύσιμα είδη με ημερήσιο όριο κάρπωσης 12 πτηνών, ενώ η δήλωση της κάρπωσης αποτελεί κρίσιμο κομμάτι της προσπάθειας συγκέντρωσης αξιόπιστων δεδομένων.
Γιατί όλα αυτά έχουν μεγαλύτερη σημασία σήμερα
Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η κατάσταση του ορτυκιού και το μέλλον της θήρας του βρίσκονται υπό συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο και οι αποφάσεις που θα ληφθούν τα επόμενα χρόνια θα χρειαστούν όσο το δυνατόν πληρέστερη επιστημονική τεκμηρίωση.
Το iHunt.gr έχει ήδη αναδείξει ότι η Ρυθμιστική Θήρας δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη χωρίς πραγματικά στοιχεία. Η οργανωμένη παρακολούθηση του ορτυκιού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του γιατί η συμμετοχή των κυνηγών στις καταγραφές αποκτά πλέον ουσιαστική σημασία.
Αυτό ακριβώς δείχνει τόσο το ισπανικό Coturnix όσο και η προσπάθεια που γίνεται στην Ελλάδα από την ΚΣΕ. Η κυνηγετική εμπειρία από μόνη της δεν αρκεί για να αποτελέσει επιστημονικό επιχείρημα. Όταν όμως μπαίνει μέσα σε συγκεκριμένα πρωτόκολλα, συνοδεύεται από GPS, μετρήσεις, βιολογικά δείγματα και καταγραφή της κάρπωσης, τότε μετατρέπεται σε δεδομένο.
Οι κυνηγοί μπορούν να αποτελέσουν μέρος της επιστημονικής λύσης
Τα περισσότερα από 65.000 βιολογικά δείγματα ορτυκιών που συγκεντρώθηκαν στην Ισπανία δεν θα υπήρχαν χωρίς τη συμμετοχή των κυνηγών. Το ίδιο ισχύει για τις χιλιάδες εξόδους που καταγράφηκαν και για τη δυνατότητα δημιουργίας μιας τόσο μεγάλης βάσης δεδομένων για το είδος.
Αντίστοιχα, στην Ελλάδα, η αξία των 21 περιοχών συστηματικής παρακολούθησης της ΚΣΕ θα κριθεί και από τη συνέπεια, τη μεθοδολογία και τη συμμετοχή των ανθρώπων του κυνηγιού στο πεδίο.
Το μήνυμα είναι σαφές: σε μια εποχή κατά την οποία η θήρα των μεταναστευτικών ειδών αξιολογείται όλο και περισσότερο μέσα από αριθμούς και επιστημονικά δεδομένα, οι ίδιοι οι κυνηγοί μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μέρος της διαδικασίας παραγωγής αυτών των στοιχείων.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις σημαντικότερες αλλαγές των τελευταίων ετών: από τον κυνηγό που απλώς παρατηρεί τι συμβαίνει στο πεδίο, στον κυνηγό που συμβάλλει ώστε αυτή η γνώση να μετατραπεί σε επιστημονική τεκμηρίωση.
Πηγή: Real Federación Española de Caza – Proyecto Coturnix
