Το ορτύκι, το γνωστό Coturnix coturnix, είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αποδημητικά θηράματα της ελληνικής υπαίθρου. Παρότι μικρόσωμο και καλά κρυμμένο μέσα στα σπαρτά, στα τριφύλλια και στα χορτολίβαδα, πραγματοποιεί κάθε χρόνο ένα εντυπωσιακό ταξίδι: την άνοιξη ανεβαίνει από την Αφρική προς την Ευρώπη για να αναπαραχθεί και το φθινόπωρο επιστρέφει ξανά νότια, περνώντας τη Μεσόγειο και τη Σαχάρα, κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας.
ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ : Κυνηγώντας ορτύκια με ένα Beretta Ultraleggero cal. 20….VIDEO
Η άφιξη: τα πρώτα ανοιξιάτικα περάσματα
Στην Ελλάδα τα πρώτα ορτύκια εμφανίζονται συνήθως από τον Μάρτιο, με την εαρινή μετανάστευση να δυναμώνει μέσα στον Απρίλιο και να συνεχίζεται, ανάλογα με τον καιρό και τις τοπικές συνθήκες, μέχρι τις αρχές Μαΐου. Τα πουλιά που φτάνουν είναι εξαντλημένα από τη θάλασσα και την έρημο, γι’ αυτό αναζητούν γρήγορα περιοχές με τροφή και κάλυψη: καλλιέργειες σιτηρών, τριφύλλια, χορτολιβαδικές εκτάσεις, ακαλλιέργητα χωράφια και πυκνή χαμηλή βλάστηση.
Η Ελλάδα λειτουργεί με δύο τρόπους για το είδος: είναι πέρασμα για πολλά μεταναστευτικά άτομα που συνεχίζουν βορειότερα, αλλά και τόπος αναπαραγωγής για ένα μέρος του πληθυσμού. Στον κατάλογο των πουλιών της Ελλάδας, το ορτύκι καταγράφεται ως είδος με θερινή παρουσία και ως μεταναστευτικό πέρασμα.
Από το ζευγάρωμα στη φωλιά
Μετά την εγκατάσταση στους κατάλληλους βιότοπους, αρχίζει η αναπαραγωγική περίοδος. Στην Ευρώπη η ωοτοκία ξεκινά συνήθως από τα μέσα Μαΐου και μπορεί να συνεχιστεί μέχρι τα τέλη Αυγούστου, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν επαναληπτικές γέννες ή ευνοϊκές συνθήκες τροφής και κάλυψης.
Η φωλιά του ορτυκιού είναι απλή και χαμηλή: ένα ρηχό βαθούλωμα στο έδαφος, συνήθως καλά κρυμμένο μέσα σε χόρτα ή καλλιέργειες. Δεν πρόκειται για εντυπωσιακή κατασκευή, αλλά για πρακτική φωλιά εδάφους, στρωμένη αραιά με ξερά χόρτα και φυτικά υλικά. Αυτή η επιλογή προσφέρει κάλυψη, αλλά κάνει τη φωλιά ευάλωτη σε θερισμούς, κοπές τριφυλλιών, φρεζαρίσματα, βόσκηση και έντονη γεωργική δραστηριότητα.
Πόσα αυγά κάνει το ορτύκι
Η συνηθισμένη γέννα του ορτυκιού αποτελείται από 8 έως 13 αυγά, αν και έχουν καταγραφεί και μεγαλύτερες αποκλίσεις. Τα αυγά γεννιούνται περίπου ανά 24 ώρες και η επώαση αρχίζει όταν ολοκληρωθεί η γέννα, ώστε οι νεοσσοί να εκκολαφθούν σχεδόν ταυτόχρονα.
Η επώαση διαρκεί περίπου 17 έως 20 ημέρες και γίνεται αποκλειστικά από το θηλυκό. Αυτό είναι κρίσιμο στοιχείο για την επιτυχία της γέννας: αν η φωλιά καταστραφεί ή αν το θηλυκό ενοχληθεί έντονα, η αναπαραγωγή μπορεί να χαθεί.
Οι νεοσσοί: έτοιμοι για ζωή από την πρώτη μέρα
Οι νεοσσοί του ορτυκιού είναι φωλεόφυγοι. Αυτό σημαίνει ότι λίγο μετά την εκκόλαψη εγκαταλείπουν τη φωλιά, ακολουθούν τη μητέρα και μπορούν να αναζητούν μόνοι τους μικρή τροφή. Παρ’ όλα αυτά, το θηλυκό εξακολουθεί να τους προστατεύει, να τους καθοδηγεί και να τους ζεσταίνει όταν είναι μικροί.
Η πρώτη περίοδος της ζωής τους είναι η πιο ευαίσθητη. Χρειάζονται κάλυψη για να κρύβονται, αλλά και έντομα για γρήγορη ανάπτυξη. Γι’ αυτό οι μεικτοί αγροτικοί βιότοποι, με σιτηρά, τριφύλλια, χορτολιβαδικά τμήματα, ακαλλιέργητες λωρίδες και περιοχές με χαμηλή βλάστηση, είναι πολύ σημαντικοί. Το ορτύκι προτιμά ανοιχτά τοπία με πυκνό ποώδες κάλυμμα και αποφεύγει τα γυμνά εδάφη, τα δέντρα και τους πυκνούς θαμνώνες.
Οι νεοσσοί πτερώνονται περίπου στις 19 ημέρες, αλλά συχνά παραμένουν με τη μητέρα για αρκετές ακόμη εβδομάδες. Έτσι, μια γέννα που ξεκινά μέσα στον Μάιο μπορεί να δώσει ανεξάρτητα νεαρά ορτύκια μέσα στον Ιούνιο, ενώ αργότερες ή επαναληπτικές γέννες μπορούν να κρατήσουν την αναπαραγωγική δραστηριότητα ζωντανή μέχρι το καλοκαίρι.
Μία ή περισσότερες γέννες;
Το ορτύκι έχει αναπαραγωγική στρατηγική προσαρμοσμένη σε ασταθή περιβάλλοντα. Σε πολλές περιοχές μπορεί να κάνει μία γέννα, αλλά υπό ευνοϊκές συνθήκες έχουν αναφερθεί δύο γέννες, ενώ ορισμένες πηγές αναφέρουν δυνατότητα ακόμη περισσότερων προσπαθειών μέσα στην περίοδο. Η βρετανική BTO δίνει ως τυπικό αριθμό 1–2 γέννες, ενώ άλλες βιολογικές πηγές αναφέρουν ότι μπορεί να υπάρξουν έως τρεις γέννες ανά περίοδο.
Αυτό εξηγεί γιατί το ορτύκι μπορεί να εμφανίζει μεγάλες διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά. Μια άνοιξη με καλές βροχές, έντομα, κατάλληλη βλάστηση και περιορισμένη καταστροφή φωλιών μπορεί να βοηθήσει πολύ την παραγωγή νεαρών. Αντίθετα, ξηρασία, πρώιμοι θερισμοί, εντατικές κοπές τριφυλλιών και απώλεια κάλυψης μπορούν να μειώσουν σημαντικά την επιτυχία των γεννών.
Η καλοκαιρινή παρουσία
Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, τα ορτύκια που έχουν γεννήσει ή έχουν μεγαλώσει στην περιοχή παραμένουν σε χωράφια και χορτολιβαδικές εκτάσεις, όπου βρίσκουν σπόρους, πράσινα μέρη φυτών και έντομα. Το είδος τρέφεται κυρίως στο έδαφος, με σπόρους και μικρά ασπόνδυλα, ενώ οι νεοσσοί έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από ζωική πρωτεΐνη στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης.
Τότε είναι που ο παρατηρητής ή ο κυνηγός ακούει συχνότερα το χαρακτηριστικό κάλεσμα του αρσενικού, χωρίς απαραίτητα να βλέπει το πουλί. Το ορτύκι βασίζεται στο καμουφλάζ και στο περπάτημα μέσα στη βλάστηση· πετάγεται συνήθως μόνο όταν πιεστεί πολύ.
Το φθινοπωρινό φευγιό
Μετά την αναπαραγωγή, αρχίζει σταδιακά η μετακίνηση προς νότο. Τα ορτύκια που γεννήθηκαν ή παρέμειναν στην Ευρώπη κατευθύνονται ξανά προς τις περιοχές διαχείμασης στην Αφρική και σε άλλες νότιες περιοχές. Το φθινοπωρινό πέρασμα από την Ελλάδα μπορεί να είναι έντονο, επειδή συναντιούνται ντόπια πουλιά, νεαρά της χρονιάς και μεταναστευτικά άτομα από βορειότερες περιοχές.
Πριν από τη μεγάλη μετακίνηση, τα ορτύκια χρειάζονται τροφή και ασφάλεια για να αναπληρώσουν ενέργεια. Η επιτυχία της αναπαραγωγής, η διαθεσιμότητα τροφής και οι καιρικές συνθήκες επηρεάζουν την εικόνα που θα δούμε το φθινόπωρο στα περάσματα.
Συμπέρασμα
Οι γέννες των ορτυκιών δεν είναι ένα στατικό γεγονός, αλλά ένας κύκλος που ξεκινά με την ανοιξιάτικη άφιξη, κορυφώνεται από τον Μάιο έως το καλοκαίρι και ολοκληρώνεται πριν από το φθινοπωρινό φευγιό. Το ορτύκι εξαρτάται από την ποιότητα της αγροτικής γης: από τα σιτηρά, τα τριφύλλια, τα χορτολίβαδα, τις ακαλλιέργητες λωρίδες και τη χαμηλή πυκνή βλάστηση που του προσφέρουν τροφή και κάλυψη. Όσο καλύτερα διατηρούνται αυτοί οι βιότοποι, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει το είδος να ολοκληρώσει επιτυχημένα τις γέννες του και να συνεχίσει το μεγάλο ετήσιο ταξίδι του.
Πηγές τεκμηρίωσης
BirdLife International, British Trust for Ornithology, Animal Diversity Web, EIONET Article 12
