Η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο εντοπίζονται και παρακολουθούνται οι δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα. Δορυφόροι με θερμικούς αισθητήρες, αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης και συστήματα πρόβλεψης της εξάπλωσης της φωτιάς δίνουν πλέον στις αρμόδιες υπηρεσίες τη δυνατότητα να αποκτούν εικόνα της κατάστασης σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Deutsche Welle, η εταιρεία OroraTech, με έδρα το Μόναχο και σημαντικό κέντρο λειτουργίας στην Αθήνα, παρέχει δεδομένα προς τις δυνάμεις πρώτης ανταπόκρισης μέσω θερμικών υπέρυθρων καμερών που βρίσκονται σε δορυφόρους.
Το σύστημα συνδυάζει ανοιχτά δεδομένα από επιστημονικούς δορυφόρους της ESA και της NASA με τον ιδιόκτητο δορυφορικό στόλο της εταιρείας. Συνολικά 19 δορυφόροι επιτηρούν το ελληνικό έδαφος, εντοπίζοντας θερμικές ανωμαλίες και πιθανά μέτωπα πυρκαγιάς.
Η επεξεργασία αρχίζει ήδη στο διάστημα
Η αξία του συστήματος δεν περιορίζεται στη λήψη μιας θερμικής εικόνας. Η κρίσιμη επεξεργασία των δεδομένων γίνεται ήδη στον δορυφόρο, πριν ακόμη η πληροφορία φτάσει στο έδαφος.
Αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης αναλύουν σε δευτερόλεπτα τα θερμικά σήματα και επιχειρούν να διαχωρίσουν μια πραγματική εστία φωτιάς από άλλες πηγές θερμότητας, όπως βιομηχανικές εγκαταστάσεις, σταθερές θερμές επιφάνειες ή ανακλάσεις από φωτοβολταϊκά πάνελ.
Με αυτόν τον τρόπο περιορίζονται οι ψευδείς συναγερμοί και οι αρμόδιες αρχές λαμβάνουν πιο καθαρή και αξιοποιήσιμη επιχειρησιακή εικόνα.
Από το 2024 τα δεδομένα αυτά έχουν ενσωματωθεί στο ελληνικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας και συνδυάζονται με πληροφορίες από εναέρια μέσα, επίγειες κάμερες και δυνάμεις που επιχειρούν στο πεδίο.
Πρόβλεψη για την εξάπλωση της φωτιάς
Η τεχνητή νοημοσύνη αξιοποιείται και για την πρόβλεψη της εξέλιξης μιας πυρκαγιάς. Δεδομένα για την ένταση και τη διεύθυνση του ανέμου, την υγρασία του εδάφους, τη βλάστηση και την κατάσταση της καύσιμης ύλης χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της πιθανής πορείας ενός μετώπου.
Οι αναλύσεις αυτές μπορούν να βοηθήσουν στον σχεδιασμό της ανάπτυξης των δυνάμεων, στην προστασία οικισμών και στον εντοπισμό περιοχών που διατρέχουν άμεσο κίνδυνο.
Η δυνατότητα πρόβλεψης θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι μεγάλες πυρκαγιές εξελίσσονται πλέον ταχύτερα και εμφανίζουν πιο ακραία συμπεριφορά, ειδικά σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών.
Οι φωτιές εξακολουθούν να σβήνονται στο έδαφος
Παρά την τεχνολογική αναβάθμιση, επιστήμονες προειδοποιούν ότι η δορυφορική παρακολούθηση δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πρόληψη και την αποτελεσματική επέμβαση στο πεδίο.
Ο επίκουρος καθηγητής Δασολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιωάννης Μητσόπουλος επισημαίνει, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ότι η Ελλάδα επενδύει μεγάλα ποσά σε πυροσβεστικά αεροσκάφη, ενώ η πρόληψη και οι επίγειες δυνάμεις παραμένουν σε δεύτερη μοίρα.
Τα εναέρια μέσα αποτελούν πολύτιμο εργαλείο, δεν μπορούν όμως να αντιμετωπίσουν μόνα τους μια μεγάλη δασική πυρκαγιά. Η αποτελεσματική κατάσβεση απαιτεί ταχύτατη πρώτη επέμβαση, οργανωμένες επίγειες δυνάμεις, πρόσβαση μέσα στο δάσος και προετοιμασμένα σχέδια δράσης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, για να αποτραπεί η μετατροπή μιας αρχικής εστίας σε μεγάλη καταστροφή, οι δυνάμεις πρέπει να φτάνουν στο σημείο μέσα στα πρώτα κρίσιμα λεπτά.
Η πρόληψη παραμένει υποχρηματοδοτημένη
Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η αναλογία των πόρων που διατίθενται για πρόληψη και καταστολή. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο ρεπορτάζ, το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων κατευθύνεται στην καταστολή, ενώ μικρότερο ποσοστό επενδύεται στην πρόληψη.
Αντίθετα, χώρες όπως η Πορτογαλία έχουν ενισχύσει σημαντικά τις πολιτικές πρόληψης, επενδύοντας σε καθαρισμούς, διαχείριση της βλάστησης και παρεμβάσεις που μειώνουν την ένταση μιας μελλοντικής πυρκαγιάς.
Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι απαιτείται πιο ισορροπημένη κατανομή των πόρων, ώστε η χώρα να μην περιορίζεται στην αγορά ακριβού εξοπλισμού, αλλά να επενδύει και στη μείωση του κινδύνου πριν από την εκδήλωση μιας φωτιάς.
Η εγκατάλειψη της υπαίθρου αυξάνει την καύσιμη ύλη
Η ερήμωση της υπαίθρου επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Σε πολλές περιοχές έχουν περιοριστεί δραστηριότητες που στο παρελθόν συνέβαλλαν στη διατήρηση των δασών και των αγροτικών εκτάσεων σε καλύτερη κατάσταση.
Η κτηνοτροφία, η υλοτομία, η συλλογή ξυλείας και η συστηματική ανθρώπινη παρουσία λειτουργούσαν ως μορφές διαχείρισης της βλάστησης. Η εγκατάλειψη αυτών των δραστηριοτήτων έχει οδηγήσει σε μεγάλη συσσώρευση ξερής φυτικής ύλης.
Η βόσκηση, οι προληπτικοί καθαρισμοί και οι ελεγχόμενες καύσεις μπορούν, όταν εφαρμόζονται οργανωμένα και επιστημονικά, να μειώσουν σημαντικά το διαθέσιμο καύσιμο και να περιορίσουν την ένταση μιας πυρκαγιάς.
Οι παρεμβάσεις αυτές, ωστόσο, δεν είναι τόσο ορατές όσο η αγορά ενός νέου πυροσβεστικού αεροσκάφους και συχνά δεν αποτελούν πολιτική προτεραιότητα.
Νόμοι υπάρχουν, η εφαρμογή καθυστερεί
Ο υπεύθυνος εκστρατείας για τις δασικές πυρκαγιές στο WWF Ελλάς, Ηλίας Τζιρίτης, υπογραμμίζει ότι το βασικό πρόβλημα της χώρας δεν είναι η πλήρης απουσία νομοθεσίας, αλλά η εφαρμογή των μέτρων στην πράξη.
Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει εργαλεία όπως οι ελεγχόμενες καύσεις και η ρυθμιζόμενη βόσκηση, όμως η εφαρμογή τους συχνά καθυστερεί λόγω γραφειοκρατίας, συγκρούσεων αρμοδιοτήτων και έλλειψης συντονισμού.
Η Πυροσβεστική, η Δασική Υπηρεσία, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες δεν διαθέτουν πάντοτε ενιαία επιχειρησιακή εικόνα ή σταθερούς μηχανισμούς ανταλλαγής πληροφοριών.
Αυτό σημαίνει ότι, ενώ οι δορυφόροι μπορούν να εντοπίσουν μια εστία μέσα σε λίγα λεπτά, η αντίδραση στο έδαφος μπορεί να καθυστερήσει εξαιτίας διοικητικών και οργανωτικών προβλημάτων.
Οι λίγες μεγάλες πυρκαγιές προκαλούν το μεγαλύτερο μέρος της καταστροφής
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ένας πολύ μικρός αριθμός πυρκαγιών ευθύνεται συνήθως για το μεγαλύτερο μέρος των καμένων εκτάσεων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο ρεπορτάζ της Deutsche Welle, κατά την προηγούμενη αντιπυρική περίοδο καταγράφηκαν περίπου 10.000 περιστατικά, αλλά μόλις 18 πυρκαγιές προκάλεσαν το 87% της συνολικής καμένης έκτασης.
Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο ο αριθμός των εστιών, αλλά η δυνατότητα του μηχανισμού να αποτρέπει τη γρήγορη μετατροπή μιας πυρκαγιάς σε ανεξέλεγκτο μέτωπο.
Η τεχνολογία είναι εργαλείο, όχι υποκατάστατο της διαχείρισης
Η δορυφορική παρακολούθηση αποτελεί σημαντικό βήμα για την προστασία των ελληνικών δασών. Η έγκαιρη ανίχνευση, η ανάλυση δεδομένων και η πρόβλεψη εξάπλωσης μπορούν να σώσουν πολύτιμο χρόνο και να βοηθήσουν στη σωστότερη ανάπτυξη των δυνάμεων.
Δεν μπορούν, όμως, να αντικαταστήσουν τη διαχείριση του δάσους, τη μείωση της καύσιμης ύλης, την παρουσία ανθρώπων στην ύπαιθρο και την άμεση πρώτη επέμβαση.
Η πραγματική αντιπυρική προστασία ξεκινά πολύ πριν εμφανιστεί ο πρώτος καπνός. Ξεκινά με καθαρά δάση, λειτουργικές αντιπυρικές ζώνες, ενεργή βόσκηση, οργανωμένες δασικές υπηρεσίες και σταθερό συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Η τεχνολογία μπορεί να δείξει πού βρίσκεται η φωτιά. Το αν θα προλάβει να εξελιχθεί σε καταστροφή εξακολουθεί να κρίνεται στο έδαφος.
Πηγή: Deutsche Welle
Συχνές ερωτήσεις
Πώς εντοπίζουν οι δορυφόροι τις δασικές πυρκαγιές;
Οι δορυφόροι χρησιμοποιούν θερμικούς υπέρυθρους αισθητήρες για να καταγράφουν ασυνήθιστες αυξήσεις της θερμοκρασίας στην επιφάνεια της Γης. Αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης αναλύουν τα δεδομένα και διαχωρίζουν τις πραγματικές εστίες φωτιάς από άλλες πηγές θερμότητας.
Πόσοι δορυφόροι επιτηρούν την Ελλάδα;
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Deutsche Welle, συνολικά 19 δορυφόροι συμμετέχουν στην επιτήρηση του ελληνικού εδάφους, συνδυάζοντας δεδομένα από την OroraTech, την ESA και τη NASA.
Μπορούν οι δορυφόροι να προβλέψουν την πορεία μιας πυρκαγιάς;
Τα δορυφορικά δεδομένα συνδυάζονται με πληροφορίες για τον άνεμο, την υγρασία, τη βλάστηση και την καύσιμη ύλη, επιτρέποντας στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να εκτιμήσουν την πιθανή πορεία και εξάπλωση της φωτιάς.
Γιατί δεν αρκούν τα πυροσβεστικά αεροσκάφη;
Τα εναέρια μέσα περιορίζουν την ένταση μιας πυρκαγιάς και υποστηρίζουν τις επιχειρήσεις, αλλά η κατάσβεση ολοκληρώνεται από τις επίγειες δυνάμεις. Χωρίς γρήγορη πρόσβαση, καθαρισμούς και οργανωμένη επέμβαση στο έδαφος, τα αεροσκάφη δεν μπορούν μόνα τους να σταματήσουν μια μεγάλη φωτιά.
Πώς βοηθά η βόσκηση στην πρόληψη των πυρκαγιών;
Η ελεγχόμενη βόσκηση μειώνει τη χαμηλή βλάστηση και την ποσότητα της ξερής φυτικής ύλης που μπορεί να λειτουργήσει ως καύσιμο. Όταν εφαρμόζεται με σωστό σχεδιασμό, αποτελεί εργαλείο πρόληψης και διαχείρισης του δασικού τοπίου.
Ποιο είναι το βασικό πρόβλημα της αντιπυρικής προστασίας στην Ελλάδα;
Οι ειδικοί εντοπίζουν το βασικό πρόβλημα στην περιορισμένη πρόληψη, στην ανεπαρκή διαχείριση των δασών, στην καθυστέρηση της πρώτης επέμβασης και στον ελλιπή συντονισμό μεταξύ Πυροσβεστικής, Δασικής Υπηρεσίας και Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
